Ik zie ik zie wat jij niet ziet…
Even een testje. Wat zie jij op deze foto? Misschien denk je: wat een grote appels en peren! Of bedenk je als eerste dat je het kunstwerk mooi of juist lelijk vindt. Het kan ook zijn dat je aandacht wordt getrokken naar de auto’s op de achtergrond, of wellicht valt je oog op een elektriciteitskabel en vraag je je af of het fruit ’s avonds verlicht is.
Wat je ziet wordt bepaald door je individualistische of collectivistische wereldbeeld. Bij een test onder Amerikanen en Japanners door de psychologen Richard Nisbett en Takahiko Masuda bleken beide doelgroepen hun focus heel anders te leggen. De aandacht van de Amerikaanse proefpersonen werd getrokken naar de voorgrond (op de foto hierboven de appels en peren), terwijl de Japanners meer oog hadden voor het geheel. Anders gezegd: volgens de Amerikanen beïnvloedden de elementen op de voorgrond het gehele plaatje. De Japanners daarentegen zagen meer een samenhang tussen de voor- en achtergrond. In een tweede test kregen de doelgroepen hetzelfde plaatje te zien, maar dan met een aantal variaties. Opnieuw bleken de Japanners beter dan de Amerikanen te kunnen onderscheiden wat er op de achtergrond veranderd was (bijvoorbeeld op bovenstaande foto fietsen in plaats van auto’s). De Amerikanen waren juist zeer goed in het herkennen van de hoofdelementen, ook als die in een andere omgeving geplaatst waren. Dat was voor de Japanners een stuk lastiger.
Volgens de onderzoekers kwamen deze verschillen voort uit het feit dat vergelijkbare situaties door mensen uit verschillende culturen anders worden geïnterpreteerd. Een ander mooi voorbeeld is het begrip ‘sneeuw’. In onze westerse cultuur kennen we misschien nog het verschil tussen ‘natte sneeuw’, ‘stuifsneeuw’ of ‘paksneeuw’. De Eskimo’s hebben, gezien hun leefomgeving, veel meer benamingen voor verschillende soorten sneeuw. Dat kan interessante discussies opleveren over wat je ziet.
De manier waarop je naar de wereld kijkt, is uiteraard ook van invloed op de keuzes die je maakt. Wil je hier meer over lezen? Het boek De kunst van het kiezen van Sheena Iyengar, waaruit bovenstaand onderzoek is geciteerd, beschrijft hoe culturele en psychologische factoren van invloed zijn op de keuzes die we maken.
Foto: Kunst in de Minervalaan, Amsterdam
Date: 20/06/2011